Wat is een testament?

Een testament is een strikt persoonlijke en steeds herroepbare akte. Dit geschrift wordt opgesteld door de notaris of de erflater (ook wel ‘testator’ genoemd): de persoon die overlijdt en een nalatenschap achterlaat. Via een testament kan de erflater voor al zijn goederen of een gedeelte ervan een regeling treffen. Aan een testament kunnen beschikkingen (wat u wilt of wenst na uw overlijden) toegevoegd worden of er kan zelfs een heel nieuw testament opgesteld worden. De erflater stelt dus steeds een testament op voor de tijd hij/zij niet meer in leven zal zijn.

De erflater is echter niet volledig vrij. Er zijn immers erfgenamen die over een zgn. voorbehouden erfdeel, of reservatair erfdeel, beschikken dat zij kunnen opeisen. De belangrijkste reservataire erfgenamen zijn de langstlevende echtgenoot en de kinderen:

  • De langstlevende echtgenoot/samenwonende partner beschikt over een voorbehouden levenslang vruchtgebruik van de gezinswoning.
  • Een enig kind beschikt over een voorbehouden erfdeel van de helft van het vermogen.
  • Zijn er twee kinderen, beschikken zij elk over een voorbehouden erfdeel van 1/3 van het vermogen.
  • Zijn er 3 kinderen of meer, dan bedraagt het vrij te beschikken gedeelte nog 1/4 van het vermogen.

De reservataire erfgenamen hebben het recht om zich tegen de uitvoering van het testament te verzetten wat betreft hun voorbehouden deel. Ze zijn evenwel niet verplicht om dat te doen. Ze kunnen dus ook akkoord gaan met de uitvoering van het testament.

Een bij testament aangeduide erfgenaam heet legataris. Een erfdeel toegewezen bij testament heet legaat.

Welke soorten legaten zijn er?

Er bestaan verschillende soorten legaten:

Algemeen legaat

De erflater laat zijn volledige vermogen na aan de legataris.

Legaat onder algemene titel

De erflater laat een gedeelte van zijn vermogen na aan de legataris. Bijvoorbeeld: ¼ van zijn onroerende goed of de helft van zijn roerende goederen.

Bijzonder legaat

De erflater laat een welbepaald goed na aan de legataris. Bijvoorbeeld: het schilderij van Monnet dat in zijn/haar woonkamer hangt.

Aan welke voorwaarden moet een testament voldoen?

Er zijn een aantal vereisten waaraan een testament moet voldoen om rechtsgeldig te zijn:

  • duidelijk
  • ondubbelzinnig
  • gedateerd
  • ondertekend

Als het testament niet voldoet aan deze vormvereisten is het niet rechtsgeldig en kan het bijgevolg niet uitgevoerd worden.

Wie kan een testament maken?

Iedereen die geestelijk gezond is, door de wet niet onbekwaam verklaard en de leeftijd van 16 jaar bereikt heeft, kan een testament opstellen. Deze persoon kan dus zelf bepalen hoe zijn (roerende en onroerende) goederen zullen verdeeld worden na zijn/haar overlijden.

Een minderjarige van 16 jaar zal wel slechts een testament kunnen maken over maximum de helft van de goederen waarover hij beschikt. En wanneer de beide ouders van de minderjarige erflater nog leven, zelfs maar over een vierde van zijn/haar vermogen.

Vanaf 18-jarige leeftijd kan elke persoon over het geheel van zijn goederen beschikken en regelingen daaromtrent opnemen in zijn/haar testament.

Wie kan bij testament ontvangen?

Of anders gezegd: wie kan erven? Iedereen kan in principe bij testament erven, al zijn er uitzonderingen. Minderjarigen of ‘onbekwaam-verklaarden’ kunnen dus ook erven in tegenstelling tot wat de meeste mensen denken. De wet belet echter sommige personen om bij testament te erven. Zo zal iemand die nog niet verwekt is op het ogenblik van het overlijden van de erflater niet kunnen erven. Daarnaast heeft de wet er ook voor gezorgd dat u sommige mensen niet kan onterven, zoals uw kinderen bijvoorbeeld.

Een ongeboren kind dat levensvatbaar geboren wordt, kan dus wél erven. Maar dokters en apothekers die een persoon hebben verzorgd tijdens zijn/haar ziekte, kunnen bijvoorbeeld niet aangeduid worden in een testament. Deze mensen hadden immers een bijzondere band met de zieke persoon, waardoor de kans op beïnvloeding veel groter is.

Welke testamentvormen bestaan er?

Er bestaan slechts 3 geldige vormen van een testament:

  • het eigenhandige of ‘holografische’ testament
  • het authentieke testament
  • het internationale testament

Het eigenhandige of holografische testament

Het eigenhandige of holografische testament schrijft, dateert en ondertekent de erflater eigenhandig. Een onderhands testament is verplicht volledig handgeschreven. Een uitgetypt document vanuit de printer is dus ongeldig.

Het authentieke testament

Het authentieke testament dicteert de erflater aan een notaris in het bijzijn van twee getuigen. Een authentiek testament heeft in vergelijking met het eigenhandige testament volgende voordelen:

  • niemand kan achteraf de datum en de waarachtigheid van het testament betwisten.
  • een authentiek testament kan niet verloren geraken. De notaris bewaart het authentieke testament en laat het opnemen in het Centraal Register van Testamenten (C.R.T).

Het internationale testament

Het internationaal testament is een mengvorm van een authentiek en een eigenhandig testament. Het is een geschrift, handgeschreven of getypt en opgemaakt door de erflater zelf of door iemand anders. De taal waarin het geschrift is opgesteld is vrij. De erflater overhandigt dit geschrift achteraf aan de notaris en verklaart voor de notaris, in het bijzijn van twee getuigen, dat het geschrift zijn testament is en dat hij de inhoud ervan kent.

De notaris bewaart vervolgens het testament onder gesloten omslag, samen met de notariële akte met de verklaring van de erflater.

Welke testamentvorm kiezen?

Een eigenhandig geschreven testament is het eenvoudigst én het goedkoopst. De tekst van zo’n testament is meestal heel simpel, maar ook vaak onvolledig. De erflater die zelf een testament opstelt, heeft niet de juridische kennis om aanvullende schikkingen te doen voor het geval zijn legataris (diegene die een bepaald goed uit de nalatenschap verkrijgt door het testament) voor hem of zelfs na hem overlijdt. Een notaris kan hierbij helpen.

Daarnaast bestaat het risico dat het testament verloren gaat, vergeten of vernietigd wordt of nog erger: in handen valt van een niet-erfgenaam. Het probleem van de bewaring dus. Ook hier kan een notaris een oplossing bieden. Hij bewaart het testament en zorgt voor de bekendmaking in het Centraal Register van Testamenten (C.R.T.). Na het overlijden is de erflater dan zeker dat zijn wil omtrent zijn nalatenschap wordt nageleefd, als zijn erfgenamen de notaris op de hoogte stellen van het overlijden.

De erflater zorgt dan nog wel best voor een meldingsbriefje in zijn administratie zodat de erfgenamen weten dat ze na het overlijden contact moeten opnemen met die bepaalde notaris. Hoe dan ook, de bewijskracht van een onderhands testament (dus zonder de tussenkomst van een notaris) is gering. Het volstaat dat de erfgenamen het niet erkennen zodat de legatarissen moeten bewijzen dat het wel de erflater is geweest die het testament ondertekend heeft.

Wat is het nut van een testament?

Personen zonder kinderen hebben baat bij een testament. Voor gehuwden is het bijvoorbeeld belangrijk dat zij een beschikking maken voor de goederen die van hen beiden zijn want ‘goederen van de gemeenschap’, die ze dus samen bezitten, gaan altijd automatisch in volle eigendom toekomen aan de overlevende. Dus de persoon die het langste leeft.

U kunt ook een verdere erfgenaam of een vreemde aanstellen tot bijzonder legataris van een bepaalde som of een bepaalde zaak met vrijstelling van erfbelasting in een testament. Dat betekent dat de algemene legataris niet alleen erfbelasting zal moeten betalen op zijn deel, maar ook op het deel dat de bijzondere legataris krijgt.

Wat is het verschil tussen een testament en laatste wilsbeschikking?

Een testament gaat over het vermogen van de erflater. Met een laatste wilsbeschikking bepaalt iemand de bestemming van zijn/haar stoffelijk overschot en hoe de uitvaart er moet uitzien.

Het is aan te raden om een laatste wilsbeschikking neer te leggen bij de burgerlijke stand. De burgerlijke stand stelt een modelformulier ter beschikking. Theoretisch gezien kan een laatste wilsbeschikking ook een eigenhandig testament zijn indien de wilsbeschikking ook over het vermogen van de overledene gaat en aan alle geldigheidsvoorwaarden (zie hieronder) van een eigenhandig testament voldoet.

Maar om verwarring en betwisting te vermijden, houdt u een testament en een laatste wilsbeschikking echter best goed van elkaar gescheiden.

Meer informatie op www.notaris.be en www.testament.be.