Groene uitvaart: iets voor u?

We kunnen er niet om heen: onze aarde warmt langzaam maar zeker op. De verbranding van fossiele brandstoffen, de verregaande ontbossing en bepaalde industriële en agrarische activiteiten zijn de grote boosdoeners en jammer genoeg allemaal menselijke factoren.

Ons milieu is dus een heikel punt en daar moeten we zorg voor dragen. Ook de uitvaartsector zal naar de toekomst toe zijn ecologische duit in het zakje moeten doen. Mensen denken bij uitvaart vaak aan de klassieke manieren: cremeren of begraven. Maar er bestaan groene alternatieven. Milieubewust omgaan met begrafenissen en crematies getuigt niet alleen van respect voor Moeder Aarde, ook voor onze dierbaren die overlijden. In het licht van gepersonaliseerde uitvaarten, die vandaag de norm zijn, is het handig om deze groene uitvaartmogelijkheden te kennen. Zo kan je je ecologische voetafdruk ook na je dood zo klein mogelijk houden indien gewenst.

Op deze pagina gaan we dieper in op de ecologische varianten van klassieke uitvaartproducten: doodskisten, urnen, bloemen (ja, ook die zijn vervuilend) en het drukwerk.

Aardbol

Groen drukwerk: papier hier!

Bij het overlijden van een dierbare wordt er steevast een rouwbrief naar familieleden en vrienden gestuurd. Het blijft de standaard manier om een overlijden bekend te maken. Jammer genoeg gaan de nabestaanden bijna altijd voor kwaliteitspapier omdat dit mooier oogt.

Waarom geen gebruik maken van gerecycleerd papier? Veel milieuvriendelijker en je ziet het verschil met gewoon papier bijna niet meer. Maar het zou nog beter zijn voor het milieu als we geen doodsbrieven meer sturen en onze rouwberichten online bekendmaken, met de mogelijkheid om ze meteen via email te versturen naar de nabestaanden. En als er dan meteen online gecondoleerd kan worden, is het systeem helemaal milieuvriendelijk want dan worden er ook geen papieren condoleancekaarten meer gemaakt en gedrukt.

In België bestaat reeds de mogelijkheid om online te condoleren via de website ingedachten.be. Je kan er de rouwbrieven bekijken van overleden dierbaren, een condoleancebericht nalaten in het openbaar rouwregister van de overledene, een privé condoleancekaart sturen naar de nabestaanden, een kaarsje branden, een foto of video achterlaten en zoveel meer… Gemakkelijk, snel en héél milieuvriendelijk!

Bloemen: vervuilender dan je denkt...

'Bloemen houden van mensen' wordt wel eens gezegd, maar houden ze ook van de natuur? Want bloemen zijn jammer genoeg niet milieuvriendelijk als het op de productie aankomt. Denken we maar aan de chemische en dus milieubelastende bestrijdingsmiddelen die gebruikt worden tijdens het groeiproces. Ook de CO2-uitstoot bij productie en het transport van bloemen zijn niet te onderschatten. Die vele duizenden serres moeten immers dag en nacht verwarmd worden en bloemen worden bijna altijd vervoerd met milieu-onvriendelijke vrachtwagens.

Is er dan een groene oplossing voor het bloemenprobleem? Jawel, veel bloementelers gebruiken nu al minder milieuverontreinigende stoffen. Vooral in Nederland, het bloemenland bij uitstek, staan ze hierin een heel pak verder dan in België. Gelukkig komt een groot deel van de bloemen die gebruikt worden op onze begraafplaatsen uit Nederland. Milieuvriendelijke leveranciers kan je daar herkennen aan een bepaald keurmerk dat daarvoor in het leven werd geroepen. Zo ben je zeker dat je toch 'groene bloemen' zet op het graf van je dierbare(n) of aan het columbarium.

Ecologist tot in de kist: groene doodskisten

Als tegengewicht voor de gangbare doodskisten zijn er meer en meer bedrijven die zich toespitsen op milieuvriendelijke uitvaartkisten. Er bestaan vandaag zelfs doodskisten die volledig bestaan uit natuurlijke materialen en bij een teraardebestelling geen grondvervuiling veroorzaken. Zo worden er bijvoorbeeld geen metalen verbindingen gebruikt om de kist samen te houden en staan er enkel houten handvatten op. Alles kan op deze manier op een natuurlijke manier vergaan, samen met het stoffelijk overschot.

Let wel: vele Belgische crematoria laten deze groene varianten nog niet toe omdat er problemen optreden met de crematieoven door een te snelle ontbranding OF door een verstopte roetfilter (door de 'schadelijke' gassen die vrijkomen bij de ontbranding van deze natuurlijke materialen). Vraag dus steeds goed na bij je begrafenisondernemer of je dit soort kisten mag gebruiken of niet bij crematie!

Een overzicht van deze groene doodskisten:

De eco-doodskist

Eco doodskistDe eco-doodskist wordt gemaakt van hout uit bossen waarvoor een 'herplantplicht' geldt. Zo blijft het bos intact. Meestal gaat het fineerhout dat snel vergaat maar stevig genoeg is om als kistmateriaal te gebruiken. Maar er bestaan ook eco-kisten uit hoogwaardig en onbehandeld steigerhout, sloophout, vurenhout, eikehout, dennehout, grenen en zelfs panlatten. De handvatten zijn vaak gemaakt van leder, koord of hout.  Allemaal milieuvriendelijke materialen die biologisch afbreekbaar zijn. Je kan kiezen voor een binnenbekleding in het biologisch afbreekbare katoen, stro of helemaal geen binnenbekleding.

 

De rieten doodskist of korfkist

Rieten doodskistDe rieten doodskist is gemaakt uit hout, omvlochten met pitriet of rotanhout en is bijgevolg heel milieuvriendelijk en stevig. Door het vlechtwerk ziet de kist er echt heel mooi uit en kan het deksel afgewerkt worden in een mooi gebogen of rechthoekige vorm. De handvaten worden in hetzelfde riet meegevlochten zodat er een degelijke draagstructuur ontstaat. Deze rieten kist kan perfect 'gecustomized' worden naar de wensen van de klant. De binnenbekleding bestaat uit meestal uit biologisch afbreekbaar katoen.

Suikerrieten doodskist

Suikerrieten doodskistDeze kist wordt gemaakt uit geperste suikerrietstengels, het afvalproduct bij het winnen van suiker. Het materiaal is uitermate sterk en licht. De kist weegt slechts 13 kg (deksel inbegrepen), maar ze kan wel 300 kg dragen. Een normale crematiekist weegt ongeveer 20 kg en een kist om te begraven 40 kg.

Deze 'groene' kist vergaat ook niet sneller of trager dan een gewone kist. Bovendien kan je ze in alle maten en vormen krijgen en kan je ze volledig personaliseren met foto’s, patronen of kleuren naar keuze.



Fairtrade doodskisten

Bananenblad doodskist'Green coffins' of fairtrade doodskisten worden gemaakt uit natuurlijke (hout)materialen zoals pijnbomen, bamboe, pandanus (Wilde Ananas), wilgenteen, bananenblad en den. Deze milieuvriendelijke materialen zijn geen bedreigde planten- of boomsoorten en zijn volledig biologisch afbreekbaar. Door de aankoop van zo’n fairtrade kist steun je tevens mensen in de armste regio’s van de wereld.

Ze worden meestal vervaardigd met de hand in landen als Polen, China, Indonesië en Columbia en zijn voorzien van stevige handvatten bestaande uit natuurlijk palmkoord of dennehout. Ze hebben allen een solide en massieve bamboebodem en beschikken over een binnenbekleding van watervast en biologisch afbreekbaar katoen en een hoofdkussen gevuld met kapok (plukken zachte vezels van de kapokboom).

De kartonnen doodskist

Kartonnen doodskistDeze doodskist is volledig vervaardigd uit samengeperst karton of 100% gerecycleerd papier, heeft een natuurlijke houtkleur en een draagvermogen van 110 kg. De binnenkant wordt meestal bekleed met ongebleekt katoen of wordt voorzien van biologisch afbreekbare folie. De buitenkant kan volledig gepersonaliseerd worden met bv. foto’s van de overledene of diens nabestaanden, uiteraard met milieuvriendelijke inkt. De kartonnen kist is tevens volledig biologisch afbreekbaar.

De geweven kist

Geweven doodskistDe geweven kist is volledig met de hand gemaakt en bestaat uit strengen fijnmazig natuurlijk materiaal (papier). Deze kist is milieuvriendelijk en lichter in gewicht dan een gewone doodskist. De kist is leverbaar in de kleuren basis, ivoorwit en diamantzwart. Ook voor jonge kinderen en baby's zijn er geweven kistjes.

Wollen kist

Wollen kistDe wollen kist is ontstaan uit een samenwerkingsverband van een Engelse firma in kostuums en een Nederlandse kistenfabrikant. De wollen kist is gemaakt van schotse wol, stevig geworden door 'vervilting'. Dat zijn wolrestanten, die door lucht en water een vrijwel ondoordringbare laag vormen. De grepen zijn van jutte, de binnenbekleding van ongebleekt katoen en voorzien van een wollen dekje. Deze kisten mogen echter nooit gebruikt worden bij een crematie door de veel te snelle ontbranding. Enkel bij het openen van de crematieoven zou deze kist al in lichterlaaie staan.

Lijkwade

LijkwadeEen lijkwade kan verschillende betekenissen hebben. In Nederland bedoelt men er de kledij mee waarin een overledene begraven of gecremeerd wordt. In België heeft lijkwade een andere betekenis: een doek vervaardigd uit een 100% natuurlijk materiaal zoals katoen, linnen, wol of zijde.

De treksterkte, het contact met water, de doorlaatbaarheid en andere voorwaarden van deze doek zijn streng gereglementeerd. Er mogen dus ook geen schadelijke stoffen vrijkomen bij verbranding. Bespreek dit dus altijd eerst met jouw begrafenisondernemer.

Het voordeel aan een lijkwade is dat het tijdens een afscheidsplechtigheid of een groetmoment geheel of gedeeltelijk kan geopend worden zodat bijvoorbeeld enkel het hoofd of het gezicht van de overledene zichtbaar is.

Cryomatie: bevries het lichaam tot poeder

Cryomeren is het vriesdrogen van overleden personen zodat er niets meer overblijft dan een reukloos poeder. Cryomeren is uitgevonden door het Zweedse bedrijf Promessa Organic. Het cryomatieproces bestaat uit 6 stappen:

  1. Het stoffelijk overschot wordt 10 dagen gekoeld tot -18 graden Celsius.


  2. Het stoffelijk overschot en de doodskist worden ondergedompeld in vloeibare stikstof (-196 graden Celsius), waardoor het geheel broos wordt.


  3. De kist wordt op een trilplaat gezet, waardoor het geheel uiteenvalt in kleine stukjes of poederdeeltjes.


  4. De 25 tot 30 kilo poeder die overblijft wordt gedroogd. Kwik en resten van chirurgische metalen worden magnetisch verwijderd.


  5. Het reukloze poeder gaat in een kleine kist van bijvoorbeeld aardappel- of maïszetmeel (weer zeer milieuvriendelijk)


  6. Dit kistje wordt in een ondiep graf begraven, zodat er zuurstof bij kan komen. Binnen zes tot twaalf maanden zijn de resten omgezet in compost.

En om het proces helemaal milieuvriendelijk te maken, stelt Promessa Organic voor om een boom of struik op het graf te planten, die de compost opneemt.

Het cryomeren lijkt dus een aardig groen alternatief. Het zou minder vervuilend zijn dan crematie omdat het veel minder grondstoffen zou verbruiken. Al heb je er wel heel wat energie voor nodig in de vorm van elektriciteit. Bovendien is dit proces nog nergens toegelaten in de wereld, al begint de belangstelling voor deze bijzondere manier van lijkbezorging wel toe te nemen, ondermeer bij onze noorderburen.

Resomeren of bio-cremeren

Resomeren komt van het Griekse woord 'Resoma' wat letterlijk de wedergeboorte van het menselijk lichaam betekent. Het resomatieproces wordt ook wel de bio-crematie genoemd en werd speciaal ontwikkeld om de uitvaartsector milieuvriendelijker te maken. Tijdens het resomeren gaat het stoffelijk overschot 'verwateren' in plaats van verbranden.

De stoffelijke resten worden in de 'resomator' geplaatst. Door toevoeging van alkali (een bijtend zuur) en water, op een temperatuur van ongeveer 150° à 180° Celcius, verbreekt de verbinding tussen alle menselijke weefsels. Alle weefsel lost als het ware op in de vloeistof op deze temperatuur.

Het skelet of het beendergestel van het menselijke lichaam is, net zoals bij crematie, het enige dat overblijft na dit proces. Deze beenderresten worden verwerkt tot de witte as. Zo krijgt men een hoeveelheid as om in een urne te plaatsen. Na dit resomatieproces blijft er enkel vloeistof en minerale as over (slechts 3% van het menselijke lichaam). De wateroplossing van alle weefsels zou volgens de meeste resomatorleveranciers volledig steriel zijn.

Het grote verschil tussen resomatie en crematie zit in het energieverbruik. Het resomeren kost veel minder energie dan crematie. Dit ligt vooral aan het feit dat een crematieoven de temperatuur van tot 1.100° Celcius moet bereiken. Het resomeren gaat veel minder energie vragen om op te warmen en het heeft geen grondstoffen nodig zoals gas of andere natuurlijke bronnen om het vuur aan te maken, enkel water.

Het resomatieproces duurt ongeveer even lang als een crematie. Men kan dus perfect na de koffietafel of rouwmaaltijd beschikken over de asresten van de overledene. Hierin verandert er dus niets.

De asresten zijn na het resomeren veel fijner van materie. Ook zullen er iets meer asresten zijn als bij crematie. Ook is de as na het resomeren veel witter van kleur.

Bij dit bijzondere het resomeren komen er geen schadelijke stoffen vrij als dioxines en kwik, wat wel het geval is bij crematie. Dus een aanzienlijke vermindering in vervuiling van ons milieu. Het resomeren is uitgevonden door de Schotse Sandy Sullivan maar nog niet toegelaten in België.

Cryomatie

Bekijk de instructievideo over cryomatie.

Resomatie

Bekijk de instructievideo over BIO-crematie.

Humusatie: één worden met de natuur

Naast bovenstaande groene opties die toch nog milieubelastend zijn, is er een derde manier van groen begraven: humusatie. Dat is een gecontroleerd proces waarbij het lichaam van de overleden dierbare langzaam wordt verteerd. Dit gebeurt door micro-organismen in de toplaag van onze aarde in combinatie met de lichaamseigen bacteriën en een hoop organische materie die werd voorbereid door gecertificeerde humusatoren.

Deze vegetale mengeling bestaat uit fijn snoeihout, bladeren en gemalen stammen, aangelengd met 2 natuurlijke decompositie-versnellers en een kleine hoeveelheid klei. Na 3 maanden zijn de botten reeds vrij en los van elkaar. De humusatoren halen dan de beenderen en de niet lichaamseigen voorwerpen zoals tandvullingen, pacemakers of kunstheupen uit de compost. Deze voorwerpen worden binnengebracht in een gespecialiseerd recyclagebedrijf en de botten worden vermaald tot fijn stof. Dat wordt dan weer toegevoegd aan de reeds bestaande compost zodat het ontbonden lichaam nog 9 maanden één kan worden met de natuur.

Na 12 maanden zijn de stoffelijke resten omgevormd tot een gezonde en vruchtbare humus. Die kan perfect gebruikt worden voor de verbetering van bijvoorbeeld vruchtbare gronden.

De humusatie van de overledene gebeurt in een zgn. metamorfose-tuin. Een speciaal hiervoor bestemd en beschermd terrein. In 1 jaar tijd is het lichaam volledig vergaan en levert het proces 1,5 kubieke meter vruchtbare compost op.

Deze compost kan gebruikt worden voor het planten van een boom in een herinneringsbos, met plaats voor een gedenksteen als laatste rustplaats en rouwplek. De nabestaanden kunnen een ander deel meenemen om thuis of elders een boom of plant te planten ter nagedachtenis van de overleden dierbare.

De rest van de humus kan ingezet worden voor het regenereren van vervuilde terreinen door ze te beplanten met bomen en ze te bedekken met humus. Zo worden fouten uit het verleden gecorrigeerd en dragen wij bij aan de cirkel van het leven, de biodiversiteit, de zuurstof in onze lucht, het vasthouden van water, enz.

Humusatie in België

Op 8 november 2018 besliste de Brusselse regering via een ordonnantie dat andere vormen van lijkbezorging zoals 'humusatie' of 'aquamatie' kunnen toegestaan worden in het Brusselse gewest. In Vlaanderen en Wallonië is humusatie nog steeds niet wettelijk toegelaten.

Waarom kiezen voor humusatie?

Er zijn heel wat voordelen verbonden aan humusatie t.o.v. een klassieke teraardebestelling:

  • geen doodskist
  • geen concessiekosten op de begraafplaats
  • geen kosten voor een grafsteen of grafkelder
  • geen kosten voor balseming of toevoeging van schadelijke chemicaliën
  • geen onderhoud van het graf door de nabestaanden
  • geen grondwatervervuiling door giftige stoffen, medicijnresten, pesticiden of hormoon-ontregelaars

Voordelen van humusatie t.o.v. crematie:

  • geen giftige stoffen die vrijkomen in de atmosfeer of in de riolen
  • geen onredelijke consumptie van fossiele energie (+/- 200 l brandstofequivalent / lichaam)
  • geen columbarium (urnmuur) huur
  • geen verslechtering van de oppervlaktelagen van de grond tijdens het verspreiden van as
Humusatie

Groen vervoer en koffietafel

Het vervoer van de overledene is zonder twijfel één van de zwaarst vervuilende factoren van een uitvaart. Dit omdat de begrafenisondernemer in kwestie meestal gebruik maakt van een lijkwagen of corbillard om het stoffelijk overschot naar de begraafplaats te brengen met een grote uitstoot van CO2 tot gevolg. Het Vlaams decreet op de lijkbezorging schrijft immers voor dat het vervoer moet plaatsvinden met een vervoermiddel dat speciaal hiertoe uitgerust is, zoals een corbillard.

Betreft het een zeer korte afstand dan kan de kist eventueel worden gedragen naar de kerk of de begraafplaats of met een rouwkoets worden vervoerd. Het belangrijkste is dat het vervoer op een ‘passende wijze’ gebeurt. Daarnaast komen de nabestaanden, familieleden en vrienden vaak met de auto naar de afscheidsceremonie. Ook dat is niet echt bevorderlijk voor ons milieu. Zijn er dan alternatieven? Jazeker!

Rouwkoets

Waar koetsen al jaren ingezet worden bij huwelijken, krijgt het historisch vervoermiddel nu ook meer een symbolische rol bij uitvaarten. Een verschijnsel dat kadert binnen het steeds meer personaliseren van uitvaarten. Uiteraard mogen we ook het milieuvriendelijke aspect van dit vervoermiddel niet uit het oog verliezen. Aangezien deze rouwkoets steeds met paarden verhuurd wordt, is het een mooi en groen alternatief.

Geschiedenis van de rouwkoets

rouwkoetsAlle lagen van de bevolking gebruikten rouwkoetsen, maar afhankelijk van de status of ‘rang’ van de familie was de decoratie sober of weelderig. Een derderangs uitvaart ging er het soberst aan toe, met paard en koets, maar geen doeken of andere versiering.

Een tweederangs uitvaart kreeg dat ietsje extra met doeken aan de koets zelf en een doek op de rug van de helft van de paarden.

Bij de hogere klasse kon alles erop en eraan: pluimen op het hoofd van de paarden, de ruggen bedekt met doeken en de lampen op de koets. Wie nu een historische rouwkoets huurt voor een uitvaart kan zelf bepalen of rouwdoeken, lampen of andere symbolische decoratie gebruikt worden.

Bekijk het filmpje van de prachtige Weense rouwkoets uit 1870 die ook gebruikt wordt door uitvaartcentrum Barthels in Dilsen-Stokkem.

Bakfiets

RouwbakfietsBij onze noorderburen is het al langer een trend, maar ook in België is er groeiende interesse. Begrafenisondernemers kunnen op vraag van de klant het stoffelijk overschot van een dierbare met een speciaal ontworpen 'doodskistenbakfiets' naar de kerk, het funerarium of het crematorium brengen. Veel goedkoper dan een corbillard en eens zo milieuvriendelijk.

Let wel: nog niet elke begrafenisondernemer zal deze groene service aanbieden. En het zou uiteraard dan ook fijn zijn dat alle nabestaanden en bezoekers aan de afscheidsceremonie ook hun tweewieler van stal halen om de overledene een laatste groene eer te bewijzen.

Rouwbus

Ook bij onze noorderburen hebben ze de rouwbus in het leven geroepen. Het concept is heel eenvoudig. Iedereen, inclusief de overleden dierbare (die uiteraard gedragen wordt), stapt op de bus tijdens de uitvaart en wordt vakkundig rondgereden door een bekwame chauffeur van de afscheidsceremonie naar het kerkhof of het crematorium.

Rouwbus