Wat als een minderjarige erft?

Een erfenis ontvangen is vaak een emotionele gebeurtenis. Zeker wanneer een kind een ouder, grootouder of andere dierbare verliest. Naast het verdriet rijzen er ook heel wat praktische en juridische vragen. Kan een minderjarige eigenlijk erven? Wie beheert de geërfde goederen? En wat gebeurt er als er schulden in de nalatenschap zitten?

In België kunnen minderjarigen wel degelijk erven. Maar omdat zij juridisch gezien nog niet zelfstandig kunnen handelen, voorziet de wet wel extra bescherming. Zo wordt erop toegezien dat beslissingen altijd in het belang van het kind worden genomen.

Kan een minderjarige erven?

Ja. Een minderjarige kan, net zoals een volwassene, erfgenaam zijn. Dat kan bijvoorbeeld wanneer een ouder, grootouder of ander familielid overlijdt en het kind volgens de wet of via een testament recht heeft op een deel van de nalatenschap.

Een minderjarige is echter handelingsonbekwaam. Dat betekent dat een kind niet zelf kan beslissen over zaken zoals het aanvaarden of verwerpen van een erfenis. Daarom treedt de wettelijke vertegenwoordiger op namens het kind.

In de meeste gevallen is dat een ouder die het ouderlijk gezag uitoefent. Wanneer er geen ouder meer is of wanneer een ouder door de rechter uit het ouderlijk gezag werd ontzet, wordt een voogd aangesteld. Dat kan een familielid of andere naaste zijn die door de rechtbank geschikt wordt geacht om de belangen van het kind te behartigen.

Voor beslissingen over een erfenis is bovendien toestemming van de vrederechter nodig. Zo wordt erop toegezien dat de keuze altijd in het belang van het kind wordt gemaakt.

Welke keuzes zijn er bij een erfenis?

Net als volwassen erfgenamen hebben minderjarigen in principe drie mogelijkheden:

1. De erfenis zuiver aanvaarden

Bij een zuivere aanvaarding krijgt het kind niet alleen de bezittingen uit de nalatenschap, zoals spaargeld, een woning, een auto of andere goederen, maar ook eventuele schulden. Deze keuze is dus vooral aangewezen wanneer er voldoende zekerheid bestaat dat de erfenis positief is. Voor een minderjarige is hiervoor een machtiging van de vrederechter nodig.

2. Aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving

Dit is de veiligste optie wanneer er twijfel bestaat over de financiële situatie van de overledene. De notaris maakt dan een overzicht van alle bezittingen en schulden. Het kind kan nooit meer schulden erven dan er bezittingen zijn. In het slechtste geval ontvangt het niets, maar het draait ook niet op voor tekorten.

3. De erfenis verwerpen

Wanneer blijkt dat de nalatenschap voornamelijk uit schulden bestaat, kan een verwerping de beste keuze zijn. Het kind ziet dan volledig af van de erfenis. Ook hiervoor is toestemming van de vrederechter noodzakelijk.

Waarom moet de vrederechter tussenkomen?

De tussenkomst van de vrederechter dient één doel: de belangen van het kind beschermen.

Een ouder of voogd kan niet zomaar beslissen om een erfenis namens een minderjarige te aanvaarden of te verwerpen. De rechter controleert of die beslissing werkelijk in het voordeel van het kind is. Een erfenis afwijzen omdat je als ouder bijvoorbeeld een moeilijke relatie had met de overledene, is geen geldige reden. Het belang van het kind staat altijd centraal.

Pas nadat de vrederechter een machtiging heeft verleend, kan een ouder of voogd de nodige stappen bij de notaris zetten.

Wat als de ouder zelf ook erfgenaam is?

Soms kan er een belangenconflict ontstaan tussen ouder en kind. Bijvoorbeeld wanneer beiden erven uit dezelfde nalatenschap en hun belangen niet helemaal gelijklopen.

In zo'n situatie kan de rechter een voogd ad hoc aanstellen. Dat is een onafhankelijke persoon die tijdelijk de belangen van het kind behartigt en mee beslist over de erfenis. Zo wordt vermeden dat het kind benadeeld wordt.

Wie beheert de geërfde goederen?

Wanneer een minderjarige erft, worden de geërfde goederen doorgaans beheerd door de ouder die het ouderlijk gezag uitoefent.

Dat betekent bijvoorbeeld dat die ouder:

• een geërfde woning mag beheren;
• noodzakelijke onderhoudswerken mag laten uitvoeren;
• eventuele huurinkomsten mag innen;
• financiële beslissingen neemt in het belang van het kind.

De ouder beheert het vermogen echter niet voor zichzelf, maar namens het kind. In principe heeft een ouder wel het vruchtgenot van de goederen van een minderjarig kind. Dat betekent bijvoorbeeld dat huurinkomsten uit een geërfde woning aan de ouder kunnen toekomen, zolang die worden aangewend in het belang van het kind.

Voor bepaalde belangrijke handelingen, zoals de verkoop van onroerend goed, kunnen bijkomende wettelijke voorwaarden of machtigingen gelden.

Wat gebeurt er wanneer het kind meerderjarig wordt?

Vanaf de leeftijd van 18 jaar wordt het kind juridisch zelfstandig. Het beheer van de erfenis gaat dan automatisch over naar de jongvolwassene zelf. Dat betekent dat hij of zij vanaf dat moment vrij kan beschikken over het geërfde vermogen.

Praktisch advies: laat je begeleiden

Een erfenis afwikkelen is vaak complex. Wanneer er minderjarige erfgenamen betrokken zijn, komen daar nog extra beschermingsmaatregelen bovenop. Het is daarom verstandig om tijdig advies in te winnen bij een notaris. Die kan helpen bij:

• het in kaart brengen van de nalatenschap;
• de keuze tussen aanvaarden of verwerpen;
• de aanvraag van een machtiging bij de vrederechter;
• de opmaak van een boedelbeschrijving;
• de verdere afhandeling van de erfenis.

Zo ben je zeker dat alle stappen correct gebeuren én dat de belangen van het kind maximaal beschermd blijven.

Samengevat: wat te doen wanneer een minderjarige erft

Wanneer een minderjarige erft, gelden dezelfde basiskeuzes als voor volwassen erfgenamen: aanvaarden, aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving of verwerpen. Omdat een kind zichzelf juridisch niet kan vertegenwoordigen, neemt een ouder of voogd deze beslissing namens het kind. De vrederechter controleert daarbij altijd of de gekozen oplossing in het belang van het kind is. Op die manier zorgt de wet ervoor dat minderjarige erfgenamen beschermd worden, ook in een periode die vaak al emotioneel zwaar genoeg is.

Jouw eigen nalatenschap in orde brengen?

Daar kan het DELA Nalatenschapzorgplan mee helpen.