Mensen met autisme ondersteunen bij een uitvaart

Een afscheid raakt iedereen op een andere manier. Voor mensen met autisme kan het regelen of bijwonen van een uitvaart extra intens zijn, maar om hen daarbij te ondersteunen is er geen standaardaanpak die voor iedereen werkt. Wat helpt, is tijd nemen, goed luisteren en ruimte geven. In dit artikel delen we inzichten uit de praktijk, met één duidelijke rode draad: elk afscheid vraagt maatwerk.

Een afscheid dat vertrekt vanuit de persoon

Wanneer we het hebben over autisme, denken we vaak aan de nood aan structuur en voorspelbaarheid. Voor sommige mensen klopt dat, voor anderen helemaal niet.

Daarom raadt Ismaela aan om niet te starten vanuit regels of oplossingen, maar vanuit een eenvoudige vraag: ‘wat heeft deze persoon nodig in dit moment?’ Diezelfde aandacht vormt trouwens het vertrekpunt voor de uitvaartmedewerkers van DELA bij elke familie die in een van onze uitvaartcentra een afscheid komt regelen.

‘Dat vraagt vooral aandacht en flexibiliteit. Want wat vandaag werkt, kan morgen anders zijn. En wat voor de ene persoon helpt, zegt niets over de andere’, vertelt Ismaela.

De uitvaart voorbereiden door samen te kijken

Duidelijkheid kan rust brengen. Daarvoor kunnen schema’s of hulpmiddelen gebruikt worden, maar vaak helpt het meer om:

• samen op voorhand de aula of ruimte te bekijken
• te tonen wat er mogelijk is tijdens de ceremonie
• vlak voor het afscheid nog eens even te gaan kijken naar de locatie

‘Door het concreet te maken – zo ziet het eruit, zo zal het verlopen – ontstaat er vanzelf meer houvast. Dat werkt vaak sterker dan uitleg alleen’, legt Ismaela uit.

Houvast bij een uitvaart zonder strakke planning

Een uitvaart laat zich moeilijk in minuten plannen – en dingen lopen soms anders dan verwacht. Wat daarom kan helpen:

• een overzicht geven van de opbouw van de ceremonie
• werken met een volgorde of draaiboek
• iemand voorzien die tijdens het afscheid discreet mee begeleidt

Zo hoeft niet alles op voorhand duidelijk te zijn – en is er altijd iemand in de buurt die de persoon met ASS kan helpen wanneer dat nodig is.

Aanvoelen en kunnen schakelen

Misschien wel het belangrijkste in de begeleiding: zien wanneer iemand het moeilijk krijgt – en daarop inspelen.

‘Niet iedereen zegt wat er speelt. Soms merk je het in kleine signalen. Dan helpt het om even te vertragen, ruimte te geven of een andere richting te nemen’, aldus Ismaela.

Want wanneer iemand tijdens het regelgesprek duidelijk vastloopt of blokkeert, is het belangrijk om ook echt te durven stoppen. Verdergaan op zo’n moment heeft vaak weinig zin en kan zelfs het tegenovergestelde effect hebben van wat je wil bereiken: extra spanning of overbelasting. Door even te pauzeren of het gesprek op een later moment verder te zetten, geef je opnieuw ruimte en rust.

‘Dat vraagt vertrouwen en ervaring. Maar vooral: de bereidheid om los te laten wat ‘zou moeten’, zegt Ismaela.

Prikkels bij een uitvaart: omgaan met overbelasting

Tijdens een uitvaart kan het soms druk zijn, kunnen er zich onverwachte situaties voordoen – of kan geluid voor overprikkeling zorgen. Niet alles is te vermijden, maar maak het wel bespreekbaar.

Wat kan helpen:

• vooraf tonen waar iemand zich even kan terugtrekken
• duidelijk maken dat even weggaan altijd oké is
• indien nodig iemand laten begeleiden naar een rustige plek

Daarbij is het belangrijk om niemand weg te duwen van het moment zelf. Keuzevrijheid maakt vaak het grootste verschil.

Open communiceren, ook over moeilijke dingen

Een afscheid roept vragen op. Denk aan: ‘wanneer wordt opa wakker?’ of ‘waarom ligt oma in een koelkast?’ Soms zijn ze direct, soms onverwacht. Hoe dan ook, helpt het om:

• helder en concreet te antwoorden
• te benoemen wat iemand kan zien of ervaren
• ruimte te laten voor deze vragen, zonder oordeel

Ook dingen die voor anderen evident lijken, mogen uitgesproken worden. Duidelijkheid geeft rust in een moment dat vaak veel onzekerheid bevat.

Niets moet: sociale verwachtingen loslaten

Een uitvaart zit vol gewoontes en afspraken: condoleren, handen schudden, deelnemen aan rituelen. Maar bij DELA weten we het al langer: er is geen juiste manier om afscheid te nemen. Daarom laten we altijd weten dat het hélemaal oké is om:

• niet deel te nemen aan een condoleancerij
• geen handen te geven of gesprekken te voeren
• op een eigen manier aanwezig te zijn

Vaak helpt het om dit ook duidelijk te maken aan de omgeving. Want net daar ontstaat soms de meeste druk.

Rouwen op eigen tempo

Rouw verloopt voor iedereen anders. Ook voor mensen met autisme. Soms is er weinig zichtbare emotie op het moment zelf, soms komen reacties pas later. Dat is niet minder, niet fout - gewoon anders.

Wat kan helpen:

• ruimte laten voor dat eigen tempo
• verwachtingen bij de omgeving bijstellen
• doorverwijzen naar betrouwbare informatie, zoals DELA’s RouwWijzer

Zo blijft er ruimte voor een rouwproces dat klopt voor de persoon zelf. Ontdek zeker ook de blog rond rouwondersteuning bij mensen met autisme.

Alternatieven die beter passen

Niet elk ritueel voelt voor iedereen juist aan. Gelukkig zijn er verschillende manieren om betrokken te zijn:

• een ceremonie (deels) volgen via livestream indien mogelijk
• een persoonlijk moment kiezen, los van de drukte
• een eigen gebaar dat betekenisvoller voelt

Een afscheid hoeft niet volgens één vorm te verlopen om waardevol te zijn.

Tot slot

‘Een uitvaart begeleiden voor iemand met autisme vraagt geen checklist, maar aandacht. Door te luisteren, te observeren en ruimte te laten voor wat er ontstaat, maken we samen een afscheid dat klopt. Voor de persoon zelf, én voor de mensen errond’, sluit Ismaela af.

Heb je vragen of wil je samen bekijken wat mogelijk is bij een afscheid? Onze uitvaartondernemers denken graag met je mee.