Muziek laat je niet in de steek: hoe zangeres Elli Mac troost vond na het verlies van haar papa
"Het nog maar eens over het overlijden van je papa hebben, kan soms voelen als in herhaling vallen. Maar een liedje opnieuw spelen? Dat wordt vaak met dank onthaald."
Het is een opvallende gedachte van Camille Vanlerberghe, oftewel Elli Mac, maar ook eentje waar veel mensen in rouw zich wellicht in herkennen. Verdriet verdwijnt niet plots na een paar maanden. Herinneringen evenmin. Toch verwacht de buitenwereld vaak dat je verdergaat, terwijl muziek juist ruimte biedt om stil te staan.
Voor Camille kreeg die ruimte een bijzondere betekenis na het overlijden van haar papa door zelfdoding. Maar haar verhaal begint al veel vroeger.
Als kind bracht Camille een groot deel van haar zomers door op een camping in Zuid-Frankrijk. Daar werd elk jaar een open podium georganiseerd voor de kinderen. Terwijl anderen playbackten of een toneeltje opvoerden, koos zij ervoor om zelf te zingen.
"Ik vond playbacken zo'n absurd idee", lacht ze. "Ik zong veel te graag om te doen alsof."
Op een avond bracht ze een lied van Herman van Veen. Een opvallende keuze voor een kind van vijf: een nummer over verlies, over een meisje dat haar moeder kwijtraakt en achterblijft met haar vader. Waarom ze precies dat lied koos, weet ze niet meer. Wat ze zich wel herinnert, is wat het teweegbracht.
Als klein meisje stond ze daar voor een publiek dat plots muisstil werd. Mensen luisterden aandachtig naar de woorden van het lied - en naar het kind dat ze zong. "Dat maakte veel indruk. Natuurlijk ook omdat ik nog zo jong was. Ik voelde dat mensen echt luisterden en geraakt waren. Voor mij was dat een beetje een 'wauw'-moment."
Meer nog dan de reactie van het publiek, herinnerde ze zich het gevoel dat ze zelf op dat podium had. "Ik genoot er zó van om daar te staan en iets over te brengen. Dat was het moment waarop ik dacht: misschien kan ik wel zangeres worden."
Toen muziek een andere betekenis kreeg
Muziek was al jarenlang een uitlaatklep voor Camille. Maar toen haar papa overleed, werd het ook een manier om uiting te geven aan gevoelens waarvoor nauwelijks woorden bestonden.
"Er lag al een eerste versie van een nummer. Maar pas na papa’s overlijden vielen de puzzelstukken in elkaar. Op een uur tijd was het nummer af." Het werd gespeeld tijdens de uitvaart en groeide uit tot een belangrijke houvast voor haar zus en haar mama.
En in de periode die volgde, merkte Camille dat haar relatie met muziek veranderde. Voorheen was ze vooral bezig met optreden, schrijven en nadenken over de volgende stappen als muzikant. Na het overlijden van haar papa voelde dat minder belangrijk.
"Ik wilde meer focussen op wat ik echt wilde vertellen. Op muziek maken voor mensen die daar oprecht naar wilden luisteren."
Muziek brengt mensen samen
Dat leidde uiteindelijk tot een reeks huiskamerconcerten waarvan de opbrengst naar de Zelfmoordlijn ging. Tijdens die optredens merkte Camille opnieuw hoe live muziek mensen écht kan raken. "Als muzikant hoop je natuurlijk altijd dat mensen voelen wat je probeert over te brengen. Wanneer je dan merkt dat iemand zich herkent in een tekst en daar emotioneel op reageert… dan gebeurt er iets bijzonders."
Volgens haar ontstaat er op zo'n moment een bijzondere wisselwerking tussen artiest en publiek. "Je voelt dat mensen meegaan in wat je vertelt en daardoor ga je zelf ook dieper in die emotie. Met je stem, met de manier waarop je een nummer brengt. Dat is iets wat volgens mij alleen live muziek kan doen."
Vaak kwamen mensen niet alleen om naar muziek te luisteren. Ze kwamen ook voor herkenning. "Doordat ik tussen de nummers door heel open vertelde over mijn eigen verlies, hadden mensen het gevoel dat ze ook hun verhaal mochten delen."
Dat leverde bijzondere gesprekken op, die volgens Camille niet altijd vanzelf ontstaan in het dagelijkse leven. "Soms was dat zelfs een van de redenen waarom ze naar zo'n optreden waren gekomen: om verbinding te vinden met anderen die iets gelijkaardigs hadden meegemaakt."
Maar die concerten hadden voor Camille nog een andere betekenis. Terwijl het gewone leven stilaan opnieuw op gang kwam, werden ze vaste momenten waarop ze bewust kon terugkeren naar haar verdriet.
"Ik was intussen alweer aan het werk en het leven ging verder. Maar die concertjes gaven mij telkens een moment om terug naar dat plekje te gaan waar ik met mijn papa bezig kon zijn."
Ook de momenten errond kregen betekenis. "Mijn vrouw hielp altijd mee. Die rit ernaartoe samen, het optreden zelf, achteraf weer naar huis rijden... Dat waren eigenlijk heel waardevolle momenten. Het werden bijna geplande momenten om even stil te staan bij wat er gebeurd was."
Hoe verlies je blik op de wereld verandert
Het verlies van haar papa heeft haar niet alleen veranderd als muzikant, maar ook als mens.
"Het is eigenlijk zot dat een verlies ook tot verrijking kan leiden." Camille zoekt even naar de juiste woorden.
"Er is een soort gelaagdheid bijgekomen. Het heeft mijn blik op andere mensen veranderd. Ik begrijp vandaag beter hoeveel iedereen met zich meedraagt. Vroeger moest ik me soms voorstellen hoe iemand zich voelde. Nu is dat minder hypothetisch geworden."
Je mag ergens naar terugkeren
"Soms denk ik tijdens het schrijven nog altijd: klinkt dit niet te klef? Is dit niet te cliché? Maar sommige gevoelens zijn gewoon klef. En cliché. En in muziek mag dat allemaal bestaan."
Volgens haar biedt muziek iets waar in het dagelijkse leven soms minder ruimte voor is. "Je mag verdriet opnieuw, en opnieuw, en opnieuw voelen. Je mag dingen herhalen. Je mag ergens naar terugkeren."
En precies daardoor werd muziek ook een manier om haar papa dichtbij te houden. Niet alleen in herinneringen, maar ook in de momenten waarop een tekst of melodie onverwacht weer iets van hem oproept.
"Muziek is een soort dekentje dat je altijd bij je hebt."
Dat beeld komt bijna vanzelf wanneer Camille probeert uit te leggen waarom muziek zo'n bijzondere rol kan spelen in een rouwproces.
"Ze zit niet alleen in je oortjes of in een concertzaal. Ze kan ook gewoon in je hoofd aanwezig zijn. Een bepaalde combinatie van noten of een tekst die je raakt, draag je met je mee doorheen de dag."
Of je nu opnieuw aan het werk bent, in de rij staat bij de bakker of 's avonds niet kunt slapen: muziek kan onverwacht terugkomen en iets losmaken.
"Ze reist als het ware met je mee. Dat is misschien waarom ze zoveel troost kan bieden. Muziek laat je niet in de steek."
De soundtrack van een rouwproces
Bestaat er één nummer dat perfect samenvat wat muziek voor een rouwende persoon kan betekenen? Voor Camille is dat moeilijk. "Rouw verandert voortdurend. Wat je op het ene moment nodig hebt, kan enkele maanden later helemaal anders zijn."
Sommige nummers verbinden haar rechtstreeks met haar vader. Zoals haar eigen nummer, The Kid, een lied waar hij bijzonder veel van hield. "Hij was enorm geraakt door die tekst. Toen ik het na zijn overlijden opnieuw beluisterde, voelde ik me heel verbonden met hem. In die periode probeerde ik ook te begrijpen wat er in hem omging. Dat nummer hielp daarbij."
Ook Cat Stevens, de favoriete artiest van haar papa, kreeg later een nieuwe betekenis. Toen ze onlangs samen met vrienden een van zijn nummers speelde, werd ze onverwacht geraakt.
"Mijn papa zou dat geweldig gevonden hebben. Toen hij leefde, zou ik er nooit aan gedacht hebben om Cat Stevens te coveren. Die behoefte is pas later gekomen."
Maar soms komt de troost uit een totaal onverwachte hoek. "Ik zat een tijdje geleden op de trein muziek te luisteren op shuffle. The Next Right Thing uit Frozen 2 begon te spelen. Ik begon meteen te huilen."
Ze lacht wanneer ze het vertelt. "Dat nummer begint heel breekbaar en groeit uit tot een soort anthem. Als ik het nu hoor, herken ik daar bijna een rouwproces in. De verwarring, het verdriet, maar ook het gevoel dat je toch weer een volgende stap zet."
“Misschien is dat precies waarom muziek zo vaak met rouw verbonden wordt. Niet omdat ze verdriet wegneemt, maar omdat ze ruimte maakt voor alles wat naast dat verdriet blijft bestaan: herinneringen, verbondenheid en liefde.”
Soms in een melodie. Soms in een tekst. En soms in een Disneynummer dat je onverwacht terugbrengt naar iemand die je mist.
Ben je bezorgd om iemand? Of zit je met vragen over zelfdoding? Praat erover via zelfmoord1813.be of bel 1813.
