Een waardig afscheid, ook wanneer niemand aanwezig is

Niemand verdient het om vergeten te worden. Toch overlijden steeds meer mensen zonder familie, vrienden of kennissen die afscheid komen nemen. Wat gebeurt er wanneer er niemand is om herinneringen te delen, een bloem neer te leggen of een laatste groet uit te spreken? En hoe zorg je ervoor dat ook dan een mensenleven wordt gezien, herdacht en geëerd?

Wat is een eenzame uitvaart?

Een eenzame uitvaart is een afscheid van iemand die geen nabestaanden, vrienden of kennissen heeft. In dat geval is er dus niemand om de uitvaart vorm te geven.

Vroeger verliepen deze uitvaarten vaak sober en enkel volgens de wettelijke verplichtingen. Maar ook wanneer niemand aanwezig lijkt, blijft elk leven het waard om geëerd en herinnerd te worden.

Een afscheid dat niet onopgemerkt blijft

Om te begrijpen hoe een eenzame uitvaart er in de praktijk uitziet, spraken we met Gaëlle Beugoms, uitvaartondernemer bij DELA. Ze vertelt hoe er bij elke eenzame uitvaart wordt gezocht naar een manier om iemands leven op een persoonlijke en respectvolle manier te herdenken.

Die zorg begint al van zodra er een melding van een eenzaam overlijden binnenkomt. Gaëlle en haar collega's nemen dan bewust de tijd om het afscheid voor te bereiden. In zulke situaties wachten ze vaak één tot twee weken langer met de begrafenis, in de stille hoop dat er alsnog een familielid, vriend of kennis contact opneemt. De overlijdensberichten worden ook altijd op de website van het uitvaartcentrum geplaatst, zodat nabestaanden die het bericht toevallig tegenkomen alsnog contact kunnen opnemen.

Op zoek naar het leven achter de naam

In de tussentijd proberen ze een beeld te vormen van wie de overledene was. Wanneer iemand in een woonzorgcentrum woonde, nemen ze altijd contact op met het personeel. Elk detail, hoe klein ook, helpt om een mens te schetsen. Soms gaat het om iets heel eenvoudigs. Een favoriete hobby. Een leven lang gewerkt als kapper. Een liefde voor bloemen. Kleine fragmenten die helpen om een leven opnieuw zichtbaar te maken achter een naam. Soms wordt de uitvaart zelfs in het woonzorgcentrum georganiseerd, zodat medewerkers en medebewoners afscheid kunnen nemen.

Maar niet elk verhaal laat zich zomaar terugvinden. Soms is er nauwelijks informatie beschikbaar en weten ze enkel een naam. In dat geval vertrekken ze vanuit een leeg blad. Waar families normaal herinneringen delen en de uitvaart mee helpen vormgeven, gaan de uitvaartondernemers zelf op zoek naar de kleine aanknopingspunten.

Op basis van de informatie die wordt verzameld, of soms net vanuit het gebrek eraan, schrijven ze een persoonlijke afscheidstekst. Zo wordt er bewust stilgestaan bij het leven van de persoon die wordt herdacht, hoe weinig er soms ook bekend is.

Zo werd er tijdens een van de uitvaarten het volgende voorgelezen:

"Vandaag spreken we jouw naam uit. Vandaag staan we even stil bij jouw leven. Vandaag nemen we afscheid van jou. Een naam die misschien te weinig werd uitgesproken de laatste tijd. Een naam die misschien te weinig werd gehoord. Maar vandaag klinkt jouw naam hier wel. Vandaag ben jij het middelpunt van dit moment."

Wanneer iemand zich toch nog meldt

Soms gebeurt het dat er na de uitvaart alsnog iemand contact opneemt. Een familielid, vriend of buur die het overlijden pas later vernam. Daarom leggen Gaëlle en haar collega’s elk afscheid zorgvuldig vast. Tijdens de uitvaart maken ze foto’s van de as verstrooiing, het crematiesteentje met het identificatienummer en het bloemetje dat ze neerleggen als laatste gebaar van nabijheid. Ook de tekst die ze voorlazen sturen ze altijd mee.

Op die manier kunnen nabestaanden, ook al waren ze er niet bij, toch zien hoe hun dierbare werd herdacht. Zo weten ze dat het afscheid met respect, aandacht en menselijkheid is verlopen. Dat betekent vaak veel voor wie pas later van het overlijden hoort. Het geeft rust om te weten dat hun dierbare een waardig afscheid heeft gekregen.

Kleine gebaren, grote betekenis

Gaëlle merkt het elke dag opnieuw: er zijn veel mensen die in stilte leven en in stilte overlijden. Eenzame uitvaarten maken dat pijnlijk duidelijk. Daarom pleit ze voor meer aandacht, meer nabijheid en meer kleine gebaren naar elkaar toe.

“Soms begint dat gewoon bij even aanbellen bij een buur om te vragen of alles oké is. Het kan ook iets heel eenvoudigs zijn. Wanneer je een bloemetje legt op het graf van een dierbare, kijk dan eens naar het graf ernaast. Ligt daar niets? Leg er dan een klein bloemetje bij. Zo’n gebaar lijkt klein, maar draagt een wereld van betekenis.”

Het zijn die kleine attenties die misschien eenvoudig lijken, maar die iemand het gevoel kunnen geven dat hij of zij niet vergeten wordt.

Achter elke eenzame uitvaart schuilt een mens met een eigen verhaal, herinneringen en betekenis. Daarom vinden we het belangrijk dat ook wie alleen overlijdt, met respect wordt herdacht. Want iedereen verdient een afscheid waarbij even wordt stilgestaan bij het leven dat er was.

Dat is precies waarom er zoveel zorg schuilt achter eenzame uitvaarten. Of, zoals Gaëlle het zegt: "Er zijn veel eenzame begrafenissen, maar wij steken daar enorm veel moeite in omdat wij dat zelf zo belangrijk vinden."