Rouw bij ouderen

Ouderen rouwen niet anders dan jongeren. Maar door hun levensfase zijn er wel een heel aantal factoren die hun rouw aanzienlijk kunnen verzwaren, zoals multipel verlies, gebrek aan sociale steun en weinig toekomstperspectief.

Wat is het multipel verlies syndroom

Ouderen (65-plussers) kunnen geconfronteerd worden met een waaier aan veranderingen en verlieservaringen in verschillende levensdomeinen, zoals:

• fysiek, door gezondheidsklachten of ouderdomsverschijnselen
• psychisch, bijvoorbeeld door verminderde autonomie of doordat de oudere zijn persoonlijke waarde en sociale status in twijfel trekt
• sociaal, door het verlies van generatiegenoten of doordat de oudere zich minder begrepen voelt
• spiritueel, omdat de oudere zich veel vragen stelt rond de zin van het bestaan
• intellectueel, door een beperkter geheugen of doordat het denken trager gaat
• praktisch, zoals een verhuis naar een woonzorgcentrum  of door financiële problemen
• individueel, bijvoorbeeld omdat verliezen uit het verleden zich meer en meer laten voelen.

Het gevaar bestaat dat de oudere al deze verliezen op een bepaald moment niet meer aankan. Dit kan leiden tot het multipel verlies syndroom, met als mogelijke gevolgen:

• Gezondheidsklachten.
• Een tekort aan zelfzorg, waarbij de oudere zich gaat verwaarlozen.
• Emotionele overbelasting.
• Rouw-burn-out: de oudere heeft al zoveel verliezen geleden dat er geen energie meer over is om nog te rouwen. Dit kan ertoe leiden dat hoogbejaarde ouderen wel eens aangeven zelf ook te willen sterven.
• Emotionele reacties: een verhoogde neiging tot kwaadheid, of de oudere kan kinderlijk gedrag vertonen.

Rouw en zelfbeeld

Rouwende ouderen worstelen soms met hun zelfbeeld. Ze voelen zich minder gezien en gewaardeerd. Ze vragen zich af wat er met hen zal gebeuren, hoe de toekomst er zal uitzien, hoe hun rouw gaat evolueren of wat de zin is van het verdere leven.

Rouwen betekent dus voor ouderen dat ze terug op zoek moeten naar hun identiteit en beslissen welke waarden nu voor hen belangrijk zijn. Ook gaan ze gaandeweg manieren ontdekken om terug zin te geven aan hun bestaan. Zoals een intenser contact met (klein)kinderen of broers/zussen, de verwezenlijking van een wens die gedeeld werd met de overledene of het opnemen van hobby’s of passies.

Verlies van de partner

De dood van de partner is één van de meest ingrijpende gebeurtenissen bij ouderen:

• Door een jarenlang samenzijn kunnen ouderen na het overlijden geconfronteerd worden met een enorm gemis. Dat zit soms in heel kleine, dagdagelijkse dingen, zoals een uiting van genegenheid of gewoon de fysieke aanwezigheid van de partner die gemist wordt.
• Soms moet de oudere nieuwe vaardigheden aanleren of nieuwe rollen opnemen die vroeger door de partner werden waargenomen.
• De sociale relaties veranderen. Koppels gaan anders om met alleenstaanden. Dit maakt dat oude vriendschappen soms verloren gaan en nieuwe vriendschappen worden aangeknoopt met andere alleenstaanden.
• Een hele waaier aan praktische problemen die na de uitvaart alleen moeten worden geregeld en waarbij de oudere soms te emotioneel is om dit goed te kunnen doen.

Gebrek aan sociale steun

Ondanks de zware impact van het partnerverlies op de oudere, ontbreekt vaak gepaste steun. Soms wordt bij het nemen van beslissingen ook geen rekening gehouden met de wensen van de oudere. Hiervoor zijn verschillende mogelijke oorzaken:

• Jongeren kunnen zich niet altijd goed inleven in de rouw van ouderen en verdragen ook minder goed dat de oudere verdrietig is.
• Door het taboe dat nog altijd bestaat rondom afscheid weten we als omgeving niet altijd goed hoe we met rouwenden moeten omgaan.
• Doordat veel ouderen in een woonzorgcentrum verblijven en geen deel meer uitmaken van de ‘actieve’ maatschappij krijgen ze minder aandacht. Vaak ook door tijdsgebrek van jongeren.
• Doordat ouderen al veel verlieservaringen hebben gekend, gaan we er onterecht vanuit dat ze goed kunnen omgaan met rouw.
• Oudere generaties lopen vaak minder met hun emoties te koop: ze willen anderen niet tot last zijn, hebben in hun jongere jaren geleerd dat ze zich sterk moeten houden of vinden het te pijnlijk om over hun verlieservaringen te praten. Hierdoor krijgt de omgeving de indruk dat de oudere het allemaal wel aankan en geen hulp nodig heeft. Terwijl het tegendeel waar is. Dat er minder sociale steun is, ligt dus niet alleen aan de omgeving, maar ook aan de oudere zelf.

Een luisterend oor, bewust wat tijd maken, wat praktische hulp kunnen veel betekenen voor een oudere in rouw.