Rouw en betekenisgeving bij Frie na het overlijden van haar echtgenoot

Sinds het verlies van haar man, 7 jaar geleden, rouwt Frie op haar eigen manier - in golven, stil en bewust - en vindt ze troost in de herinneringen aan hem. Tegelijkertijd bouwt ze in het woonzorgcentrum actief aan een leven dat sociaal vervullend en zinvol blijft.

Frie verloor haar man Fons zeer plots, slechts een week na de viering van hun 50e huwelijksverjaardag. Na het overlijden verhuisde ze vrijwel meteen naar woonzorgcentrum Lindelo in Lille, waar zij en haar man zoveel jaren vrijwilligerswerk deden.

Hoe Frie haar rouw beleeft

Frie praat niet gemakkelijk rechtstreeks over rouw. Tijdens gesprekken wijkt ze vaak uit naar luchtigere onderwerpen, alsof ze intuïtief aanvoelt dat het verdriet er wel is, maar niet altijd op de voorgrond hoeft te staan. Toch benoemt ze dat rouwen niet makkelijker wordt met de jaren.

Wanneer Frie bewust contact maakt met haar verdriet, doet ze dat vooral via muziek. “De liedjes die op de uitvaart van Fons gespeeld werden – Kaarsje in mijn hart, Il Silenzio en Spanish Eyes – brengen mij terug naar ons leven samen. Ik zit in mijn kamer soms stilletjes naar die muziek te luisteren en aan Fons te denken. ”

Ook foto’s spelen een belangrijke rol. “Ik praat niet tegen zijn foto, maar ik kijk er wel graag naar. Ook het fotoalbum van ons 50-jarig huwelijksfeest en van de begrafenis neem ik regelmatig eens vast.” Dat album is voor Frie een tastbare herinnering aan een bijzonder moment én aan het afscheid.

Rouwen in golven

Het verdriet komt in periodes. “Ik denk niet elke dag aan Fons, maar voel dat onze band blijft bestaan.” Op belangrijke momenten haalt ze hem bewust dichterbij. Zo nam ze tijdens haar 80ste verjaardag zijn foto mee, zette er bloemen bij en verwees ze in haar speech naar hem. Ze voelde dat ze dat “had te doen”.

Omdat het overlijden van Fons zo plots kwam, denkt ze al wel na over haar eigen afscheid. Maar Frie wil ook niet altijd met rouw bezig zijn. Als ze naar een uitvaart gaat, leeft ze mee, maar soms vindt ze het ook genoeg: “Je moet precies niets anders doen dan rouwen, rouwen”.

De blijvende verbinding met Fons

Frie houdt de herinnering aan Fons levend op kleine, maar betekenisvolle manieren. Naast muziek en foto’s zijn ook humor en taal hierbij belangrijk. In haar kamer bewaart ze boekjes van Toon Hermans, van wie Fons een grote fan was. “Toen we elkaar leerden kennen, nam Fons me mee naar een show van Toon Hermans. Die herinnering koester ik nog altijd.”

Daarnaast blijft Fons aanwezig in de verhalen die in het WZC circuleren. Bewoners en personeel herinneren zich hoe hij zich verkleedde als Kerstman of Sinterklaas, hoe hij graag babbelde met de bewoners en hoe hij hielp bij uitstappen. Die gedeelde herinneringen zorgen ervoor dat Frie zich niet alleen voelt in haar rouw: anderen hebben Fons ook gekend en gewaardeerd.

De rol van het woonzorgcentrum in haar rouw

De verhuis naar het woonzorgcentrum kort na Fons’ overlijden was voor Frie geen vlucht, maar een bewuste keuze. Ze voelde zich thuis niet meer zelfstandig genoeg en vreesde dat ze zou vereenzamen. In het woonzorgcentrum vond ze opnieuw structuur, nabijheid en sociale contacten.

Het WZC brengt haar echter ook in aanraking met nieuwe verliezen. Bewoners overlijden regelmatig, en Frie beschrijft hoe confronterend het is om mensen die ze goed kent te zien aftakelen. “Op dat moment denk je: wie zal de volgende zijn aan tafel? Je moet je ook telkens aanpassen aan de nieuwe bewoners die erbij komen.”

Sociale contacten en vriendschap

Frie heeft een grote behoefte aan een goede babbel. De gesprekken aan tafel in het WZC zijn vaak oppervlakkig, en de wisselende samenstelling door overlijdens maakt het moeilijk om duurzame banden op te bouwen.

Haar kinderen, kleinkinderen en familie zijn van grote betekenis voor haar en geven haar een belangrijk gevoel van verbondenheid en steun. Hoewel ze haar kinderen en kleinkinderen door hun drukke bezigheden met werk, school en hobby's minder vaak ziet, koestert ze de momenten samen des te meer en kijkt ze er telkens naar uit. Daarnaast betekenen de contacten met haar vriendinnen van buiten het WZC veel voor haar. Zij doorbreken eenzame momenten. Frie geniet ervan om samen iets te gaan eten of drinken en om buiten het WZC tijd door te brengen met mensen die ze graag heeft. Deze momenten van samenzijn, waarin ze kan praten en lachen, geven haar veel deugd en versterken haar gevoel van verbondenheid.

Frie onderhoudt ook veel contacten via kaartjes en kleine attenties. Met Kerst kreeg ze 45 kaarten, die ze ophangt aan een wasdraad in haar kamer. Dat bevestigt voor haar dat ze veel vrienden en kennissen heeft, zowel van vroeger als van nu.

Opmerkelijk is dat Frie, ondanks haar eigen verdriet, ook steun biedt aan andere rouwenden. Haar zorgzaamheid en aandacht maken haar tot een betekenisvolle figuur voor anderen die verlies meemaken.

Betekenisvolle ‘jobkes’

Frie neemt in het WZC verschillende kleine taken op zich. Ze brengt elke ochtend de kranten rond, en met Kerst en Nieuwjaar de kaartjes en post. Ze helpt mee in de cafetaria en ze stempelt en zegelt facturen. “Daardoor kent iedereen mij. Ik kreeg zelfs de bijnaam ‘Frie Post’”.

Deze rol geeft haar niet alleen beweging en afleiding, maar ook een gevoel van waardering en verbondenheid. Ze voelt dat ze iets betekent voor anderen, en dat is voor haar essentieel.

Frie is ook graag bezig met taal en mooie teksten. Samen met psychologe Ann stelt ze mooie teksten samen als nieuwjaarswens voor de mensen in het WZC.

Psychologische ondersteuning bij rouw

Psychologe Ann, die inmiddels al meer dan 2 jaar bij Frie komt, is voor haar een ankerpunt geworden. Ann helpt haar om moeilijke periodes door te komen, maar ook om nieuwe betekenisvolle ervaringen te creëren. Zo heeft Ann Frie bijvoorbeeld mee ondersteund bij het organiseren van haar 80ste verjaardag.

“Ann komt elke week bij mij, ik kan ze niet missen. Bij Ann kan ik niet alleen terecht met mijn verdriet, maar ook voor filosofische gesprekken en humor. Ik bereid onze gesprekken zelfs voor in een notitieboekje. En als ik op TV of in de boekjes iets tegenkom over rouw of verlies, dan houd ik dat bij voor Ann.” 

Frie rouwt op haar eigen manier: niet luid, niet voortdurend, maar in stille momenten die ze zelf kiest. Tegelijkertijd bouwt ze actief aan een leven dat warm, sociaal en betekenisvol blijft. In die combinatie van herinneren en verdergaan vindt ze haar evenwicht.