Verloopt rouw in fasen?

Rouw is meestal intens, en verloopt voor iedereen anders. Het bekende vijffasenmodel wekt de indruk dat rouw gestructureerd verloopt, maar de werkelijkheid is minder lineair: rouw beweegt heen en weer tussen verlies en het leven dat weer verder gaat en heeft vele gezichten.

In 1969 introduceerde psychiater Elisabeth Kübler-Ross een rouwmodel dat geïnspireerd was door haar werk met terminaal zieke patiënten.
Het model beschreef 5 fasen die patiënten zouden doorlopen bij het accepteren van een overlijden.

1. Ontkenning: de waarheid voelt ondraaglijk en wordt ontkend uit zelfbescherming.
2. Boosheid: zodra duidelijk wordt dat de waarheid niet langer kan ontkend worden, ontstaat boosheid. Soms richt deze zich op de boodschapper van het slechte nieuws. Vragen als ‘waarom ik’ of ‘waarom nu’ duiken op en er wordt geprobeerd iemand anders de schuld te geven.
3. Onderhandelen: er wordt gezocht naar manieren om met het verlies om te gaan door bijvoorbeeld te onderhandelen met het lot, een hogere macht of zichzelf en beloften te doen. Zoals: ‘geef me nog een tweede kans’ of ‘als ik nu uiterst gezond ga leven, komt het misschien wel terug goed’.
4. Depressie: wanneer ontkenning, boosheid en onderhandelen niet helpen, ontstaan depressieve gevoelens.
5. Aanvaarding: na enige tijd dringt het besef door dat de waarheid onvermijdelijk is en komt er acceptatie.

Waarom verloopt rouw niet in fasen?

Het fasen-model van Kübler-Ross bood dan wel enkele belangrijke inzichten in rouw, in de loop der jaren bleek het toch te gaan om een te sterk vereenvoudigde kijk op een complex, dynamisch en persoonlijk proces. Wat zijn de voornaamste punten van kritiek op het 5 fasen-model?

• Normerend: een model dat eerst beschrijvend was, werd al snel de norm. Het model werd gezien als een standaard, waardoor rouwenden het gevoel konden krijgen dat ze “mislukken” als ze een fase niet ervaren. Inmiddels weten we dat rouw uniek is en dat elke rouwende dit doet op diens eigen manier en tempo.
• Rigide volgorde: het suggereert dat iedereen dezelfde fases in dezelfde volgorde doorloopt, wat niet klopt. Sommige fasen slaan mensen over, andere komen meerdere keren terug.
• Beperkte emotie-focus: de aandacht ligt heel erg op bepaalde emoties en houdt bijvoorbeeld geen rekening met emoties, zoals angst. Ook gaat het vooral over negatieve emoties terwijl onderzoeken aantonen dat ook positieve emoties, zoals dankbaarheid of zelfs humor, een belangrijke rol spelen bij rouw.
• Enkel aandacht voor emoties: rouw heeft niet alleen impact op emoties, maar ook op het gedrag, het lichaam, het denken of relaties.
• Onterecht eindig: het model wekt de indruk dat na de aanvaarding het rouwproces is afgerond. Recentere inzichten leren ons echter dat mensen levenslang kunnen rouwen.
• Steun van de omgeving: het model gaat voorbij aan het grote belang van sociale ondersteuning.

Hoe verloopt rouw dan wel?

We weten ondertussen dat rouwen eerder verloopt volgens een slingerbeweging. Het ene moment ben je bezig met het verlies en alles wat daarmee samenhangt en het volgende moment zoek je daarvan wat afleiding in het leven dat weer verdergaat zonder de overledene.