Rouwen mannen en vrouwen anders? Over verschillen die verbinden

Een verlies raakt iedereen anders. De ene heeft nood aan gesprekken en wil emoties delen terwijl de andere houvast vindt in doen, regelen of stil zijn. Vaak bestaat het beeld dat mannen en vrouwen anders rouwen. Maar klopt dat ook? Verlies- en rouwcoach Rob van de Velde legt uit hoe verschillen in rouw kunnen ontstaan, waarom ze soms voor spanning zorgen, en hoe we verbonden kunnen blijven.

Als we rouwen, zoeken we houvast

Wanneer je te maken krijgt met verlies en rouw, lijkt het of alles verandert. Wat vroeger vanzelfsprekend leek, voelt plots onzeker of zinloos aan. Sommige zaken verliezen hun betekenis, terwijl andere net intenser binnenkomen. Het leven gaat verder, maar niets voelt nog hetzelfde.

Moeten we dan zo maar aannemen dat mannen anders rouwen dan vrouwen? “Het antwoord is genuanceerd. Er zijn verschillen, maar ook veel overeenkomsten. Inzicht daarin kan helpen om elkaar beter te begrijpen en met elkaar te verbinden, zeker in zo een kwetsbare periode. Een verlies zet relaties immers onder druk. Een relatie kan nog zo stabiel zijn, onbegrip kan er, naast de angst om elkaar te kwetsen, ook voor zorgen dat ze gaat wankelen. Wederzijds begrip van elkaars rouwstijl is dan ook heel belangrijk.”

Verschillende manieren van omgaan met verlies

In rouwbegeleiding gaat het vaak over twee rouwstijlen. Enerzijds is er een meer gevoelsgerichte manier van rouwen. Daarbij staan emoties, gesprekken en het delen van gevoelens centraal. Anderzijds is er een meer praktische manier van rouwen, waarbij mensen zich richten op wat geregeld moet worden en hoe ze verder kunnen functioneren. We spreken ook wel over een intuïtieve vs. een instrumentele rouwstijl.

Vaak wordt de eerste stijl sneller gekoppeld aan vrouwen en de tweede aan mannen. Rob: “Dat is makkelijk gezegd en te kort door de bocht. Want er zijn geen vaste regels. Het is geen wetmatigheid, eerder een gevolg van de lijn van de verwachtingen die er zijn, in combinatie met biologische aspecten.”

Biologische verschillen hebben impact op rouw

Het verschil in rouwen tussen mannen en vrouwen kan vanuit de evolutietheorie worden verklaard. Rob legt uit. “Het heeft mogelijk zijn oorsprong in de taak die ons biologisch is opgelegd. Vanaf het ontstaan van de mens is het de vrouw die kinderen draagt, baart en voedt, de vader zorgt voor het gezin: hij gaat op jacht en beschermt het kroost. Ook is wetenschappelijk bewezen dat zelfs van voor de geboorte verschil is in de ontwikkeling van de hersenen: het verschil in de ontwikkeling van de linker- en rechterhersenhelft.”

Over het algemeen zorgt dit verschil voor een betere ontwikkeling van de emotieregulatie en taal van emotie bij de vrouwen. “De man staat dus al snel 0-1 of zelfs 0-2 achter, want hij is minder goed in het spreken over zijn emoties. Mannen hebben daarom heel vaak de neiging om gewoon minder te praten.”

Testosteron, adrenaline en cortisol

Ook hormonale verschillen tussen mannen en vrouwen kunnen mee verklaren waarom ze over het algemeen anders rouwen. In stressvolle situaties, zoals in tijden van rouw, maakt ons lichaam hormonen aan die ervoor zorgen dat we alert worden en snel kunnen reageren.

Mannen hebben gemiddeld meer testosteron in hun lichaam. In een stresssituatie werkt testosteron samen met adrenaline en cortisol. Daardoor komt het lichaam sneller in een ‘actie- of overlevingsmodus’. Het brein focust dan minder op gevoelens en meer op controle, handelen of beschermen. De amygdala - het deel van het brein dat gevaar en emoties detecteert - wordt actiever. Dat kan zorgen voor boosheid, prikkelbaarheid, afzonderingsgedrag, …

Rob: “Tel dat allemaal bij elkaar op en we zitten met een licht ontvlambare en zeer explosieve situatie die alle kanten uit kan gaan. Van volledige stilte, afzondering en dissociatie tot een zeer explosief, agressief gedrag. En alle vormen die ertussen zitten. Bijna altijd onwenselijk gedrag, maar wel begrijpelijk.

Vrouwen maken bij stress ook cortisol en adrenaline aan, maar gemiddeld speelt oxytocine sterker mee, het hormoon dat verbondenheid en sociaal contact stimuleert. Daardoor reageren vrouwen gemiddeld vaker door steun te zoeken, emoties te tonen en te praten.

Maatschappelijke druk speelt een rol

Naast de biologische en meer specifiek de hormonale aspecten, hebben de verschillen in rouwstijl tussen mannen en vrouwen die zich doorgaans voordoen vooral ook te maken met wat maatschappelijk van hen wordt verwacht.

“Veel mannen hebben geleerd om emoties onder controle te houden en vooral door te gaan. Van jongs af aan hebben ze meegekregen dat emoties zoals verdriet of kwetsbaarheid beter niet te zichtbaar zijn. Daardoor leren veel mannen hun gevoelens sneller te parkeren en zich te richten op functioneren.”

Voor vrouwen is er historisch en cultureel vaak meer ruimte geweest om gevoelens te tonen en erover te praten. Verdriet delen met anderen wordt vaker gezien als normaal en sociaal aanvaard gedrag.

Die verschillende verwachtingen werken door in hoe mensen rouwen.

Wat mannen en vrouwen in rouw van elkaar kunnen leren

Moeten we dan meer rekening houden met mannen? “Die vraagt wordt mij regelmatig gesteld. In mijn beleving vinden mannen dat zelf niet, maar ze willen wel net als iedereen de erkenning van het lijden; niet het medelijden. Misschien wil de man er ook minder over praten. Mogelijk is praten over emoties voor mannen niet altijd de oplossing.”

Wie weinig praat over verdriet, krijgt soms het label ‘sterk’ of ‘gesloten’. “Maar dat zegt weinig over wat er vanbinnen leeft”, zegt Rob. “Verdriet laat zich niet altijd zien in woorden of tranen. Soms zit het in wat iemand doet: blijven zorgen voor anderen, praktische zaken opnemen zoals het regelen van de uitvaart of een huis leegmaken, proberen structuur te houden in een periode die allesbehalve overzichtelijk voelt. Dat is geen gebrek aan verdriet. Het is vaak een manier om overeind te blijven.”

Er is geen perfecte aanpak voor rouw. Het belangrijkste is begrip tonen voor elkaars manier van omgaan met verlies. Rob: “Wat mannen van vrouwen van elkaar kunnen leren, is zich open te stellen. Probeer uit te leggen dat het soms echt moeilijk is, dat je je zo slecht voelt. Kwetsbaarheid zal bij veel mannen altijd een negatieve connotatie hebben, maar wees dan gewoon open zonder je kwetsbaar te tonen. Dat is OK. Vrouwen kunnen dan weer ontdekken dat stilte ook betekenisvol kan zijn. Dat samen iets doen soms even waardevol kan zijn als samen praten. Want uiteindelijk gaat rouw niet over wie het “juist” doet. Het gaat over ruimte maken voor elkaars manier van dragen, voelen en verdergaan.”