Troostende kracht van muziek bij rouw

Soms brengt één lied ons meteen terug naar een dierbaar moment of doet het iemand die we missen weer even dichtbij voelen. Muziek kan troost bieden, herinneringen oproepen en ruimte maken voor gevoelens die moeilijk onder woorden te brengen zijn. Ze neemt het verdriet niet weg, maar helpt veel mensen om ermee om te gaan.

Troost in het maken van muziek

Muziek kan op verschillende manieren steun bieden tijdens een verlies. Sommige mensen vinden troost in het luisteren naar muziek. Anderen verwerken hun verdriet door zelf muziek te maken of liedjes te schrijven. Hun nummers worden zo niet alleen een persoonlijke uiting van rouw, maar groeien vaak uit tot een bron van steun voor anderen.

Verschillende artiesten vertelden eerder al hoe verlies hun muziek mee vormgaf. Zo wijdde Eric Clapton het ontroerende Tears in Heaven aan zijn overleden 4-jarig zoontje Conor. Op de tiende verjaardag van de aanslagen van Zaventem en Maelbeek brachten Valerie Vervoort en haar zoon Liam (10 jaar), die beiden de aanslag in Zaventem overleefden, een beklijvend muzikaal eerbetoon.

En ook Bono van U2 vertelde ooit dat het overlijden van zijn moeder een grote invloed had op zijn leven en zijn artistieke parcours: “Ik ben artiest geworden via de poort van het verdriet. Mijn moeder stierf bij het graf van haar eigen vader. Ze heeft me verlaten toen ik 14 was, maar ze heeft me achtergelaten als kunstenaar. Ik begon aan deze reis in een poging de leegte in mijn hart met muziek te vullen.”

Rouw heeft vaak geleid tot enkele van de meest aangrijpende albums ooit, omdat muziek artiesten een manier biedt om emoties te uiten waarvoor gewone woorden soms tekortschieten. En daarbij mondt één nummer soms uit in iets groots. Toen zijn muziekmaat Robbie overleed, schreef Pieter Deknudt een lied voor hem. Met knikkende knieën speelde de band het nummer op de begraafplaats, want ze wilden niemand voor het hoofd stoten. Dat ene lied groeide uiteindelijk uit tot Reveil, een initiatief dat vandaag op 1 november op meer dan 150 begraafplaatsen in Vlaanderen en Nederland troostconcerten organiseert.

Muziek als brug naar emoties

Verdriet, gemis, boosheid, opluchting, liefde... Na een verlies kunnen veel gevoelens door elkaar lopen. Muziek kan helpen om daarbij stil te staan, zelfs wanneer woorden ontbreken.

Dit kan er ook voor zorgen dat rouwenden bepaalde soorten muziek gaan vermijden, omdat ze een te sterke emotie oproepen op ongewenste momenten. In het boek Wordt het ooit weer normaal getuigt een jongere: “Papa en ik zongen altijd mee met ‘Papaoutai’ van Stromae. Bij de zin ‘Où est ton papa?’ wees ik altijd met veel trots naar hem. Sinds hij weg is, vind ik het soms moeilijk om ernaar te luisteren. Vandaag leg ik mijn hand op mijn hart, als teken dat hij bij mij is.”

We zien ook het tegenovergestelde: sommige mensen kiezen er bewust voor om bepaalde muziek op te zetten wanneer ze hun dierbare willen herinneren. Zo luistert Frie soms naar de muziek die tijdens de uitvaart van haar echtgenoot Fons werd gespeeld. "Dan zet ik die op en luister ik er stil naar in mijn kamer in het woonzorgcentrum."

Het kan ook gebeuren dat het luisteren naar muziek die de nabestaanden aan hun dierbare doet denken, een opbeurend gevoel kan geven of dat ze troost vinden in de inhoud van een songtekst. Als rouwende kan je je emoties dus mee beïnvloeden op basis van het soort muziek waarnaar je kiest te luisteren.

Muziek als brug naar herinneringen

Muziek heeft het vermogen om levendige herinneringen op te roepen en deze herinneringen als het ware in het ‘nu’ te beleven. Divers onderzoek, onder andere van de University of California, wijst uit dat een gebied vooraan in de hersenen (mediale prefrontale cortex) een verbinding legt tussen muziek en herinneringen. Een lied uit je jeugd, een nummer dat op vakantie werd gedraaid of muziek die verbonden is met een dierbare kan je in één klap terugbrengen naar een bepaald moment.

In de podcast Time to Walk vertelde prins William hoe het nummer The Best van Tina Turner hem nog altijd doet terugdenken aan zijn moeder: “Een van de nummers die ik me heel goed herinner en die me al die tijd is bijgebleven, en waar ik tot op de dag van vandaag stiekem nog steeds erg van geniet, is ‘The Best’ van Tina Turner, want als we op de achterbank zaten en uit volle borst meezongen, voelde dat als een echt familiemoment… Als ik er nu naar luister, word ik teruggevoerd naar die autoritjes en komen er veel herinneringen aan mijn moeder bij me boven.”

Muziek en de band met de overledene

Vandaag weten we dat rouwen niet betekent dat je iemand moet loslaten of vergeten. Veel mensen zoeken net naar manieren om de band met hun dierbare op een andere manier verder te zetten. Muziek kan daarbij helpen.

Mensen in rouw luisteren vaak bewust naar muziek om herinneringen aan de overledene en aan de relatie die ze ooit met hem of haar hadden, op te roepen.

Soms geven ze zelfs aan dat muziek hen het gevoel geeft dat de overledene op een of andere manier bij hen aanwezig is. Dit gevoel dat muziek teweegbrengt kan helpen het verdriet te verzachten.

Rouwenden vragen zich ook af hoe de overledene zou geweest zijn als hij of zij vandaag nog in leven zou zijn. Anderen vragen zich af wat hun overleden dierbare tegen hen zou zeggen. Onderzoek toont aan dat muziek helpt om zich in deze verbeelding te verdiepen.

En zelfs vóór het overlijden kan muziek een gevoel van verbondenheid creëren met de stervende, bijvoorbeeld wanneer de nabestaanden samen met hem of haar liedjes uitzoeken voor de uitvaart.